HOME LANGKAN KATO

  • Selasa, 10 Agustus 2021
INDAK GURUAH DI URANG PAKAK INDAK KILEK DI URANG BUTO

INDAK GURUAH DI URANG PAKAK

INDAK KILEK DI URANG BUTO

Oleh: Eka Meigalia*

 

Di maso kini ko, wabah Covid alah maintain siapo sajo. Korbannyo indak saketek, baiak nan bagejala ringan, barek, sampai nan maningga. Apolai di tahun kaduo sajak wabah ko ado di Indonesia, sajak bulan Mei nan kanai panyakik ko sampai nan maningga baliak maningkek. Karanonyo, dibuek pulo dek pemerintah kebijakan PPKM (Pemberlakuan Pembatasan Kegiatan Masyarakat) sajak awal Juli. Iko dibuek salah satunyo karano angko masyarakat nan kanai Covid ko taruih batambah banyak.

Ado banyak pandapek baa kok bisa naiak baliak angko urang nan kanai Covid ko. Antaro nan ado tu disabuik karano urang awak ko indak patuah jo protocol kesehatan nan alah disampaian baiak dek urang kesehatan atau pemerintah. Protokol kesehatan nan dimukasuik ko antaro lain mamakai masker, manjago jarak, manjauahi tampek nan rami. Indak pautuahnyo urang awak jo aturan ko dapek kito katoan sasuai jo papatah “Indak guruah di urang pakak, indak kilek di urang buto”.

Papatah di ateh kito cubo maulehnyo nan jaleh. Partamu ado kato guruah nan aratinyo samo jo ‘suaro manggaga di langik atau udaro’. Guruah ko tajadi biasonyo sasudah ado kilek. Kilek adolah ‘cahayo nan bagarak capek di langik’. Biasonyo kilek jo guruah ko tibonyo bairiangan. Akan acok ditamui katiko musim ujan.

Salanjuiknyo ado kato pakak jo buto. Pakak jikok dicari padanannyo di bahaso Indonesia, ado kato pekak jo tuli. Pekak ko aratinyo ‘kurang elok pandangarannyo’. Samantaro tuli aratinyo ‘indak dapek mandanga karano pandangarannyo rusak”. Istilah lainnyo adolah tunarungu. Dalam bahaso Minang, kato pakak dapek digunoan untuak manunjuak ka urang nan indak mandanga karano pandangarannyo nan rusak, atau bisa juo untuak manunjuak urang nan indak mandanga karano inyo indak madok sarato mamparatian urang nan mangecek. Untuak papatah di ateh, kato pakak labiah tapek aratinyo jo urang nan indak dapek mandanga karano talingonyo atau pandangarannyo nan rusak. Sadangkan untuak kato buto, aratinyo adolah ‘indak dapek mancaliak karano matonyo rusak’. Istilah lainnyo tunanetra.

Papatah ‘indak guruah di urang pakak, indak kilek di urang buto’, arati nan dipahami partamu adolah bahaso urang pakak indak tau jo guruah karano talingonyo nan indak mandanga. Baitu jo jo urang buto nan indak dapek mancaliak sahinggo inyo indak tau jo kilek. Jadi urang nan pakak indak tau jo guruah sarato urang nan buto indak tau jo kilek. Itu tajadi karano ado nan kurang dari urang tu, yaitu indak dapek mandanga sarato indak dapek mancaliak.

Labiah jauah papatah tu sabananyo indak manunjuakan kakurangan saurang manusia karano fisiknyo. Mukasuiknyo adolah baso urang nan pakak indak tau jo guruah juo karano inyo indak baraja. Inyo pakak tapi bisa mancaliak kilek. Jikok nyo tau kilek, inyo dapek baraja baso kilek tu sabuah jo guruah. Jikok ado kilek, mako sasudah tu ado guruah. Baitu juo jo urang buto. Inyo dapek mandanga guruah dan dapek pulo baraja baso sabalun guruah pasti ado nan namonyo kilek. Makonyo indak taunyo urang pakak jo guruah sarato urang buto jo kilek labiah kapado kurangnyo ilimu sarato usahonyo untuak mancari tau.

Di baliak itu, urang nan kurang ilimu sarato pengetahuan ko akan jadi urang nan indak mau tau. Nyo ndak dapek mangarati jo apo nan nampak, apolai nan tasirek. Mako kalau ado kato sarato sindiran ka urang tu, inyo acuah sajo karano nyo indak mangarati kato sarato kieh tu adolah untuak inyo. Sarupo jo urang nan indak patuah jo suruahan untuak mamakai masker, manjago jarak, sarato manjauah dari nan rami tadi supayo indak kanai virus Covid-19.

Di Minangkabau, tau jo kieh tu sangaik paralu dalam iduik sahari-hari. Iduik bamasyarakaik di Minangkabau ko harus ado raso jo pareso. Raso jo pareso indak bisa didapek kalau indak ado ilimu. Maleh baraja baiak dari alam nan takambang, atau jo pangalaman urang nan labiah tuo. Maleh batanyo sasek di jalan, itu sasuai bana jo urang nan indak bailimu ko.

Raso jo pareso ko indak tapusek ka kasanangan diri surang. Raso jo pareso ko adolah pondasi dalam iduak bamasyarakaik sarupo dijalehan di ateh. Disabuik baso ‘raso dibaok naiak, pareso dibaok turun’. Jikok ado nan taraso di hati, baok bapikia. Jikok ado nan alah dipareso dipikia jo aka, baok turun ka raso di hati baliak. Jadi apo nan dipabuek, kito dituntun untuak maraso nan paliang santiang, nan paliang elok, atau nan paliang apo pun dari urang lain. Samantaro kito iduik indak surang di dalam masyarakat. Mako baliak lo ka samulo, supayo dapek raso jo pareso, ijan manjadi pakak sarato buto. Aratinyo ijan manjadi urang nan idak mau tau, indak namuah baraja, sarato manjadi urang nan pueh jo apo nan ado sajo.

Minangkabau alah manuntun kito untuak arih dalam manjalani iduik. Apo sajo nan tajadi, kito dapek iduik badampiangan baiak jo urang lain atau jo alam nan taruih barubah satiok wakatu. Tibonyo wabah Covid ko juo dapek manjadi palajaran untuak kito basamo. Bapadoman ka raso jo pareso tadi, paralu bana mamatuahi protocol kesehatan. Baitu pulo, jan manjadi urang nan indak mau tau sarato indak namuah baraja sajo sarupo papatah ‘indak guruah dek urang pakak, indak kilek dek urang buto’. Alah jaleh disindian atau bahkan disabuik sacaro jaleh, indak juo mangarati. Disuruah bamasker, indak juo mangarati, apolai mangarajoannyo. Itulah urangnyo nan indak paralu manjadi contoh dek kito basamo.

*Dosen Sastra Minangkabau Unand

 


Wartawan : Eka Meigalia
Editor : bahren

Tag :#Langkan #Carito #Minang #Kato